HÀNG VIỆT XUẤT KHẨU TRƯỚC ÁP LỰC BỊ ĐIỀU TRA VÀ ÁP THUẾ PHÒNG VỆ THƯƠNG MẠI

25/03/2019, 11:27 AM

Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái bình dương (CPTPP) được ký kết thành công đã nâng tổng số các FTA mà Việt Nam là thành viên lên con số 12. Việc trở thành một trong các quốc gia tham gia nhiều hiệp định song phương và đa phương như vậy là tín hiệu tốt lành cho các ngành sản xuất, xuất khẩu Việt Nam. Tuy nhiên, lợi ích cũng đi kèm với rủi ro. Các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam đang đứng trước nguy cơ bị điều tra, áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại (PVTM) nhiều hơn bao giờ hết.

Số lượng các vụ PVTM ngày càng gia tăng và sẽ tiếp tục gia tăng

Theo thống kê, tính từ năm 2017 cho đến tháng 11/2018, số lượng vụ việc PVTM đã tăng nhanh đáng kể. Năm 2017 Việt Nam là bị đơn của 13 vụ việc PVTM, thì đến tháng 11/2018, con số này đã là 29. Trong đó có 6 vụ điều tra chống bán phá giá, 4 vụ điều tra chống trợ cấp và 19 vụ điều tra chống lẩn tránh[1].

Các chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu đang ngày càng được mở rộng, liên kết nhiều quốc gia với nhau, tác động từ một quốc gia và lan sang các quốc gia khác. Đây cũng là lý do các vụ kiện PVTM phát sinh những xu hướng mới như: kiện chùm (kiện đồng thời nhiều nước); kiện chống lẩn tránh thuế (kiện một nước để ngăn chặn khả năng lẩn tránh một biện pháp thuế đã áp cho nước khác); kiện domino (nước này kiện được thì nước khác cũng kiện theo); kiện kép (kiện đồng thời chống bán phá giá và chống trợ cấp)[2].

Một số đối tác FTA của Việt Nam, và cũng là thị trường xuất khẩu lớn, là các quốc gia có tiền lệ và kinh nghiệm sử dụng PVTM nhiều nhất trên thế giới, điển hình như Trung Quốc, Ấn độ, Malaysia, Thái Lan, Indonexia…

Phạm vi sản phẩm bị điều tra đa dạng

Trước đây, chỉ những mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn như thuỷ sản, da giày mới bị kiện, nhưng nay, ngay cả những mặt hàng có kim ngạch nhỏ cũng phải đối mặt với các vụ kiện, ví dụ như đinh thép, túi dệt, mắc áo, … Đơn cử như trong năm 2017, gần như tất cả các sản phẩm thép (80% sản phẩm thép sản xuất bởi Việt Nam) bị kiện PVTM.

Mở rộng thị trường

Theo Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), tính đến cuối tháng 11/2018, đã có 141 vụ việc PVTM được khởi xướng điều tra bởi 18 quốc gia và vùng lãnh thổ đối với hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam. Trong số đó, Hoa Kỳ là nước khởi xướng điều tra nhiều nhất (27 vụ, chiếm 20%); Thứ hai là Thổ Nhĩ Kỳ (20 vụ, chiếm 15%); thứ ba là Ấn Độ (17 vụ, chiếm 12%) và thứ tư là EU (14 vụ, chiếm 11%)1. Tới nay, các thị trường điều tra PVTM với Việt Nam đã tăng lên 19 thị trường. Bên cạnh các thị trường truyền thống, một số thị trường cũng mới xuất hiện như Canada, Úc, ASEAN, EAEU.

Cách thức điều tra khắt khe hơn

Cơ quan điều tra không lựa chọn bị đơn bắt buộc mà mở rộng phạm vi điều tra tất cả các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm đó. Theo đó, các doanh nghiệp nhỏ cũng thuộc đối tượng điều tra và phải tham gia trả lời bản câu hỏi.

Thời gian điều tra khắt khe. Các doanh nghiệp có thể xin gia hạn thời gian trả lời bản câu hỏi. Tuy nhiên, thời gian gia hạn không dài, từ đó gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc hoàn thành.

Dữ kiện sẵn có bất lợi khi các doanh nghiệp hợp tác không đầy đủ, thậm chí không hợp tác. Nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu của cơ quan điều tra trong việc cung cấp tài liệu, số liệu, hệ thống lưu giữ tài liệu, hợp đồng, dữ liệu, hoá đơn chưa đầy đủ, khoa học và hệ thống. Rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam có tâm lý né tránh, không tham gia hoặc tham gia không đầy đủ vào công tác kháng kiện. Một phần nguyên nhân có thể do chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của việc hợp tác điều tra, tác hại kéo dài có khi lên đến hàng chục năm của việc bị áp thuế, rào cản ngôn ngữ, gánh nặng chi phí thuê tư vấn.

Tác động đến các doanh nghiệp

Việc bị một hoặc một số thị trường nào đó điều tra và áp dụng biện pháp PVTM làm giảm lợi ích từ việc được cắt giảm thuế theo FTA; số lượng xuất khẩu của doanh nghiệp không tăng như mong muốn, thậm chí còn giảm, nhiều trường hợp doanh nghiệp từ bỏ thị trường áp thuế PVTM, tìm thị trường mới hoặc khai thác thị phần nội địa làm gia tăng cạnh tranh trên thị trường sân nhà.

Các nguồn lực của doanh nghiệp bao gồm nhân sự, tiền bạc, thời gian … tập trung vào việc kháng kiện, từ đó, ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động kinh doanh.

Một số khuyến nghị

Để hạn chế thấp nhất việc bị khởi kiện PVTM, đồng thời gia tăng khả năng thành công khi tham gia vào các vụ kiện, các doanh nghiệp nên tự bảo vệ mình bằng cách trang bị cho mình những kiến thức cơ bản về pháp luật PVTM.

Doanh nghiệp nên có chiến lược kháng kiện đúng đắn, đầu tư nghiệm túc, hợp tác đầy đủ với Cơ quan điều tra. Trước tiên có thể bắt đầu bằng việc thành lập các bộ phận chuyên trách về pháp lý hoặc có thể thuê luật sư để đưa ra các phương án có lợi cho công ty.

Các doanh nghiệp có thể tham khảo hệ thống cảnh báo sớm của Bộ Công thương Việt Nam hoặc liên hệ với các công ty Luật để được tư vấn và cập nhật các thông tin điều tra.

ATIM LAW FIRM

Website: www.atim.com.vn

Email: info@atim.com.vn

HCMC Office: 3F DMA Building, 45 Dinh Tien Hoang Str., Dist.1

Hanoi Office: 3F DMC Building, 535 Kim Ma Str., Ba Dinh Dist.

 

[1] Theo Thống kê của Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương, Việt Nam

[2] Theo Baomoi.com

Ý kiến bạn đọc